Worden bij de collectie Afrika van het Wereldmuseum in Rotterdam de objectbordjes binnenkort ingeruild voor prijslabels? Het zou niet om een gewenste verkoop gaan, aldus directeur Stanley Bremer, maar om een noodzakelijke, om met de gedwongen bezuinigingen en de korting op overheidssubdsidies het hoofd boven water te kunnen houden.

Vijftien Nederlandse musea hebben zich inmiddels aangemeld bij het Meldpunt Bezuinigingen dat is opgericht door de Museumvereniging. Ze vrezen met de geplande subsidiekorting voor hun voortbestaan. Staatsecretaris van Cultuur Halbe Zijlstra heeft aangekondigd dat musea gemiddeld 17,5% eigen inkomsten moeten verwerven om in aanmerking te komen voor overheidssteun. Het Wereldmuseum beschikt duidelijk over ondernemersschap en overweegt een drastische maatregel: de collectie Afrika zou onder de hamer gaan.

In het plan hoopt het museum hiermee zo’n 60 miljoen euro aan inkomsten te genereren. Hiermee streeft het naar volledige financiële onafhankelijkheid, maar met behoud van het kwaliteits- en ambitieniveau waar het om bekend staat. En dat niet alleen: het Wereldmuseum wil zich profileren op het gebied van kunst uit Azië en Oceanië. Iets dat veel beter past in een stad als Rotterdam, waar de banden met Azië nauw zijn. Bovendien zijn er in de omgeving weinig musea met een dergelijke specialisatie, waardoor het zich stevig in de markt zet. Natuurlijk is het goed om te zoeken naar inkomstenbronnen, maar het Wereldmuseum verwerft al 40% eigen inkomsten en doet het hiermee allesbehalve slecht in vergelijking tot veel andere musea. Heiligt het doel werkelijk alle middelen?

Het plan van Bremer roept heftige reacties op bij collega-musea. Er is inmiddels een brandbrief gestuurd naar de burgemeester van Rotterdam (de gemeente Rotterdam is eigenaar van de collectie, red.), waarin hem dringend wordt verzocht niet mee te werken aan dit voorstel, zo meldt De Volkskrant. De verkoop van deze bijzondere collectie is een aanslag op het Nederlands cultureel erfgoed, reageert Annette Schmidt (conservator Afrika, Museum voor Volkenkunde Leiden) in EenVandaag. De objecten komen in handen van handelaren en zullen hiermee in de anonimiteit verdwijnen, want geen enkel museum (nationaal en internationaal) heeft het geld om deze collectie over te kopen. Het Wereldmuseum is hier niet bang voor. Kunstliefhebbers hebben een passie voor werk dat ze bezitten en werken doorgaans bereidwillig samen met musea. Het Wereldmuseum zal daarom de voorwaarde opnemen dat het kunstwerk in bruikleen kan worden genomen van de koper voor bijvoorbeeld thematentoonstellingen.

Wat voelt als een donderslag bij heldere hemel, is werkelijk een weldoordachte strategie; het Wereldmuseum is al sinds 2008 bezig met een ontzamelplan. Onder toeziend oog van de ontzamelcommissie wordt kritisch naar de collectie gekeken. Slechts een fractie van de 200.000 objecten is zichtbaar voor het publiek, de rest zit veilig opgeborgen in het depot. Maar het behoud van deze ‘onzichtbare’ schatten kost een hoop geld. Door te komen tot een krachtige kerncollectie wordt op dergelijke kosten bespaard en kan het vrijgekomen geld besteed worden aan kwaliteitstentoonstellingen, laat het Wereldmuseum in een reactie weten.

Terwijl het laatste woord hier duidelijk nog niet over is gezegd, worden in Afrikaanse landen diverse projecten gestart waar de bevolking het belang van kunst en cultureel erfgoed duidelijk wordt gemaakt. De International Council of African Museums AFRICOM en UNESCO hebben de handen in één geslagen in de strijd tegen de verkoop en uitvoer van bijzondere objecten uit Afrikaanse landen. Door middel van diverse projecten in veel Afrikaanse landen wordt gestreden voor bewustwording van het belang van de Afrikaanse kunst en cultuur. Geen makkelijke opgave in een continent waar geld en technische middelen schaars zijn en het gros van de bevolking andere prioriteiten heeft. Het lijkt een ver-van je-bed-show, maar binnen het huidige politieke en economische beleid in Nederland staan cultuurinstellingen in een vergelijkbare spagaat.

Het Wereldmuseum wijst erop dat de verkoop van de Afrika-collectie nog geen vastgesteld besluit is, maar een overweging die mogelijk zal leiden tot een plan dat wordt ingediend bij de gemeente. De gemeente besluit vervolgens of het plan wordt uitgevoerd.

De foto's bij dit artikel tonen beelden uit de collectie van het Wereldmuseum.